Η βελτίωση της βιωσιμότητας και η αποκατάσταση της βιοποικιλότητας αποτελούν σημαντικές προκλήσεις για τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις στην Ευρώπη, ενώ μπορούν να μετατραπούν σε ευκαιρίες ανάπτυξης και αύξησης της κερδοφορίας. Για τον σκοπό αυτό, το πρόγραμμα LIFE Olivares Vivos +, που συντονίζεται από το SEO/BirdLife, ανακοινώνει την πρόσκληση για τους εκπαιδευτικούς κύκλους 24/25 σχετικά με την αξιοποίηση των φυσικών πόρων και των οικοσυστημικών υπηρεσιών. Το πρόγραμμα έχει σχεδιαστεί ειδικά για τους ελαιοκαλλιεργητές και, με ένα προσαρμοσμένο στις ανάγκες τους μορφότυπο, έχει ήδη ανοίξει η διαδικασία εγγραφής.
Η παρουσίαση αυτών των εκπαιδευτικών κύκλων έγινε στο πλαίσιο της εκδήλωσης «Ελαιώνας και Βιοποικιλότητα: αντιμετωπίζοντας τις προκλήσεις του αγροτικού τομέα», η οποία πραγματοποιήθηκε χθες στην Χαέν, στο αμφιθέατρο του κτιρίου 123 Emprende, του Ιδρύματος Fulgencio Meseguer. Η εκδήλωση χρησίμευσε επίσης για να αναδειχθούν τα αποτελέσματα που προέκυψαν από την έρευνα για τη βιοποικιλότητα στις κύριες ελαιοπαραγωγικές περιοχές της Ευρώπης, καθώς και για να επανεξεταστούν οι εξελίξεις του προγράμματος Olivares Vivos όσον αφορά τις μελέτες για την αποκατάσταση της χλωρίδας και της πανίδας στους καλλιεργούμενους αγρούς και την αύξηση της γεωργικής κερδοφορίας. Επιπλέον, συζητήθηκε η διαδικασία πιστοποίησης και οι προόδοι του προγράμματος σε θέματα αντιγραφής και μεταφοράς γνώσεων σε άλλες καλλιέργειες μέσω του LIFE Olivares Vivos+ και άλλων έργων όπως τα Secanos Vivos και Montes Vivos, τα οποία επίσης συντονίζονται από το SEO/BirdLife.
Η εκδήλωση, που παρουσιάστηκε από την Olivia Aranda, περιλάμβανε επίσης την παρουσία της Isabel Uceda Cantero, βουλευτή Περιβάλλοντος και καταπολέμησης της Κλιματικής Αλλαγής της Επαρχιακής Κυβέρνησης της Χαέν, της Soledad Aranda Martínez, περιφερειακής αντιπροσώπου της Ανδαλουσίας για τη Γεωργία, την Αλιεία, το Νερό και την Αγροτική Ανάπτυξη, και της Victoria López Ramón, Αντιπρυτάνεως Έρευνας και Μεταφοράς Γνώσης του Πανεπιστημίου της Χαέν. Επιπλέον, ήταν παρόντες ο Francisco Valera Hernández, κύριος ερευνητής του Πειραματικού Σταθμού Άνυδρων Περιοχών του CSIC, καθώς και η Isabel Miralles González, διευθύντρια του προγράμματος 1, 2, 3, Emprende και διευθύντρια του Ιδρύματος Fulgencio Meseguer.
Εκπαιδευτικά προγράμματα Olivares Vivos
Ο σχεδιασμός των εκπαιδευτικών προγραμμάτων του Olivares Vivos ανταποκρίνεται στα κύρια ζητήματα που αφορούν τη γεωργία και τη βιοποικιλότητα. Το μάθημα που απευθύνεται στους ελαιοκαλλιεργητές τους προετοιμάζει για την εφαρμογή πρακτικών που ευνοούν την αποκατάσταση των οικοσυστημικών υπηρεσιών (όπως η μείωση της διάβρωσης, η βελτίωση της γονιμότητας του εδάφους ή ο έλεγχος των παρασίτων), καθώς και για την προσαρμογή των εκμεταλλεύσεών τους στα περιβαλλοντικά κριτήρια που απαιτούνται από τα οικολογικά καθεστώτα της ΚΑΠ.
Επιπλέον, η παρακολούθηση του μαθήματος και η εφαρμογή των περιγραφόμενων πρακτικών φέρνει τους γεωργούς πιο κοντά στην Πιστοποίηση Olivares Vivos, μια σφραγίδα εγγύησης που προσδίδει προστιθέμενη αξία στο Εξαιρετικό Παρθένο Ελαιόλαδο (AOVE) στην αγορά. Σε αυτό το πλαίσιο, αξίζει να σημειωθεί η σημασία που αποκτούν τα προϊόντα που σέβονται τη βιοποικιλότητα στην απόφαση αγοράς των Ευρωπαίων καταναλωτών. Εκτός από τα μαθήματα που απευθύνονται στους ελαιοπαραγωγούς, αναπτύσσονται επίσης άλλα εκπαιδευτικά προγράμματα προσανατολισμένα, σε αυτή την περίπτωση, στους εκπαιδευτικούς.
«Με αυτή την εκπαίδευση καταφέρνουμε να συμπεριληφθεί στις αίθουσες διδασκαλίας η σημασία της διατήρησης της γεωργικής βιοποικιλότητας. Βοηθάμε τους εκπαιδευτικούς να μάθουν και να εφαρμόσουν στις τάξεις τους καινοτόμο περιεχόμενο, όπου η βιωσιμότητα αποτελεί τον βασικό άξονα, καθώς και να δημιουργήσουν διδακτικό υλικό που μπορούν να χρησιμοποιήσουν στο εκπαιδευτικό τους έργο», ανέφερε η Paula Martín, τεχνικός του SEO/BirdLife και υπεύθυνη Εκπαίδευσης στο έργο LIFE Olivares Vivos +.
Η οικολογική αξία του ευρωπαϊκού ελαιώνα
Κατά τη διάρκεια της ίδιας συνάντησης, παρουσιάστηκαν τα αποτελέσματα της πιο σημαντικής μελέτης που έχει πραγματοποιηθεί παγκοσμίως σχετικά με τη βιοποικιλότητα των ελαιώνων. Κατά τη διάρκεια του 2022 και του 2023, οι ερευνητές του Πανεπιστημίου της Χαέν και του Πειραματικού Σταθμού Άνυδρων Περιοχών του CSIC επέκτειναν την έρευνα για τη χλωρίδα και την πανίδα των ελαιώνων που αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του LIFE Olivares Vivos, από την Ανδαλουσία σε άλλες περιοχές της Ισπανίας, της Πορτογαλίας, της Ελλάδας και της Ιταλίας. Με αυτόν τον τρόπο, μελετήθηκαν τα πουλιά, οι νυχτερίδες, τα μυρμήγκια, οι αράχνες, οι επικονιαστές και τα ζιζάνια σε δεκαέξι εκμεταλλεύσεις διασκορπισμένες σε όλη την Ευρώπη, στις οποίες προστέθηκαν άλλες τρεις, που βρίσκονται στις επαρχίες της Αλμερίας και της Γρανάδας, σε περιοχές ιδιαίτερα ευαίσθητες στην κλιματική αλλαγή.
Τα αποτελέσματα που προέκυψαν επιβεβαιώνουν ότι ο μεσογειακός ελαιώνας συνεχίζει να αποτελεί ζωτικό καταφύγιο για τη χλωρίδα και την πανίδα της Ευρώπης, λειτουργώντας ως στρατηγική καλλιέργεια για τη διατήρηση της φυσικής κληρονομιάς τόσο σε εθνικό όσο και σε ηπειρωτικό επίπεδο. Στις τέσσερις χώρες, έχουν συλλεχθεί πάνω από 330.000 καταγραφές που περιλαμβάνουν περισσότερους από 1.600 ταξινομικούς κλάδους (είδη και γένη), συμπεριλαμβανομένων 990 γενών και 279 οικογενειών.
«Η μελέτη αποκαλύπτει ότι η βιοποικιλότητα στον ελαιώνα αυξάνεται από τα ανατολικά προς τα δυτικά, φτάνοντας στο μέγιστο της στην Ιβηρική Χερσόνησο. Παράγοντες όπως η διαχείριση της φυτοκάλυψης και η πολυπλοκότητα του τοπίου είναι καθοριστικοί για τη διακύμανση των επιπέδων βιοποικιλότητας, ακόμη και σε συνθήκες αυξανόμενης ξηρασίας λόγω της κλιματικής αλλαγής. Αυτά τα ευρήματα ενισχύουν την αποτελεσματικότητα του αγροπεριβαλλοντικού μοντέλου του Olivares Vivos για την αποκατάσταση και διατήρηση της βιοποικιλότητας υπό διαφορετικές κλιματικές και γεωγραφικές συνθήκες», σημειώνει ο Pedro Rey, καθηγητής οικολογίας του Πανεπιστημίου της Χαέν και διευθυντής της ερευνητικής ομάδας του LIFE Olivares Vivos +.
Αντιμετωπίζοντας τις προκλήσεις του αγροτικού τομέα
Η συνάντηση συνεχίστηκε με τις μεγάλες περιβαλλοντικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα η γεωργία, όπως η κλιματική αλλαγή, η έλλειψη νερού, η απώλεια γόνιμου εδάφους και η εξάρτηση από χημικά εφόδια. Το μοντέλο του Olivares Vivos μπορεί να συμβάλει σε αυτές τις προκλήσεις, καθώς όχι μόνο αποκαθιστά τη βιοποικιλότητα, αλλά και την μετατρέπει σε κερδοφορία.
«Με το Olivares Vivos ενσωματώνουμε τη βιοποικιλότητα ως μέσο βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας των γεωργικών εκμεταλλεύσεων. Αξιοποιώντας τις οικοσυστημικές υπηρεσίες της βιοποικιλότητας, μειώνουμε τα κόστη και, μεταφέροντας αυτή την προστιθέμενη αξία στην αγορά, επιτυγχάνουμε μια εμπορική διαφοροποίηση που οι καταναλωτές αναζητούν όλο και περισσότερο. Αυτό βελτιώνει την ανταγωνιστικότητα των εκμεταλλεύσεων ενσωματώνοντας τη βιοποικιλότητα ως θεμελιώδες μέρος του επιχειρηματικού τους μοντέλου», εξηγεί ο José Eugenio Gutiérrez, εκπρόσωπος του SEO/BirdLife στην Ανδαλουσία και διευθυντής του LIFE Olivares Vivos +.
Επιπλέον, δηλώνει: «Ήρθε η ώρα να περάσουμε από τα λόγια στην πράξη, και το μοντέλο του Olivares Vivos είναι το πιο αποτελεσματικό εργαλείο για να ξεκινήσουμε αυτή την πορεία». Η βιοποικιλότητα παρουσιάζεται έτσι ως ο καλύτερος δείκτης βιωσιμότητας —μια βιωσιμότητα που μπορεί κανείς να δει, να μυρίσει, να ακούσει και να αισθανθεί— προσφέροντας βιώσιμες λύσεις στις κοινωνικοοικονομικές και περιβαλλοντικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο αγροτικός τομέας.
LIFE Olivares Vivos+
Από το 2015, και με τη χρηματοδότηση δύο έργων LIFE, το Olivares Vivos έχει αναπτύξει και εφαρμόσει ένα καινοτόμο μοντέλο ελαιοκαλλιέργειας, το οποίο γεννήθηκε από τη συναίνεση μεταξύ αγροτών, επιστημόνων και περιβαλλοντολόγων. Τώρα, με το έργο LIFE Olivares Vivos+ (2021-2026), γίνεται προσπάθεια να επιταχυνθεί η διάδοση του μοντέλου στις κύριες ελαιοπαραγωγικές περιοχές της Ευρώπης, να επεκταθεί σε άλλα προϊόντα (όπως η επιτραπέζια ελιά) και να μεταφερθεί σε άλλες καλλιέργειες, όπως η αμυγδαλιά, το αμπέλι και οι ξηρικές καλλιέργειες (Secanos Vivos). Επίσης, γίνεται δουλειά για την προσαρμογή του μοντέλου στον τομέα των συνεταιρισμών μέσω της Ομάδας Δράσης Cooperalive και μελετάται η επίδραση της φυτοκάλυψης στον ελαιώνα μέσω της Ομάδας Δράσης Coverolive.
Το έργο LIFE Olivares Vivos+ αναπτύσσεται από το SEO/BirdLife ως συντονιστικό εταίρο και περιλαμβάνει την Επαρχιακή Κυβέρνηση της Χαέν, το Πανεπιστήμιο της Χαέν, τον Πειραματικό Σταθμό Άνυδρων Περιοχών του Ανώτατου Συμβουλίου Επιστημονικών Ερευνών (EEZA-CSIC), το Πανεπιστήμιο της Έβορα, την αγροτική και δασική συνεταιριστική οργάνωση DREAm-Ιταλία, την Ελληνική Αγροτική Οργάνωση και τη Juan Vilar Consultores Estratégicos. Το έργο χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα LIFE της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και υποστηρίζεται επίσης από τη συγχρηματοδότηση της Επαρχιακής Κυβέρνησης της Χαέν και του Υπουργείου Γεωργίας, Κτηνοτροφίας, Αλιείας και Βιώσιμης Ανάπτυξης της Ανδαλουσίας, καθώς και από τη χρηματοδοτική στήριξη της Διεπαγγελματικής Οργάνωσης του Ισπανικού Ελαιολάδου, της Περιφερειακής Κυβέρνησης της Καστίλλης-Λα Μάντσα και της Ταμιευτικής Τράπεζας της Χαέν.
