SEO BIRDLIFE

Το Πρόγραμμα Olivares Vivos δοκιμάζει με επιτυχία μέτρα κατά της ανησυχητικής πτώσης του ευρωπαϊκού καρακάκιου.

Η υποβάθμιση και η απώλεια βιότοπων ως αποτέλεσμα της εντατικοποίησης της γεωργίας ή της εγκατάστασης φωτοβολταϊκών μονάδων θέτουν σε κίνδυνο την ευρωπαϊκή καρακάκι. Για να αναστραφεί αυτή η κατάσταση, μέσω του LIFE Olivares Vivos +, ενός προγράμματος που συντονίζεται από τη SEO/BirdLife, ξεκίνησε μια πιλοτική μελέτη σε ημι-αρεινούς χώρους για να χαραχθεί μια στρατηγική που θα βοηθήσει στην ανάκαμψη της είδους.

Η δράση επικεντρώθηκε στην εγκατάσταση 9 ειδικών για καρακάκι κουτιών φωλιάσματος στους χώρους Campos de Uleila και Oro del Desierto (Αλμερία) και στο Cortijo Torre Guájar (Γκρανάδα), τρεις αποδείξεις ελαιώνων του LIFE Olivares Vivos + που βρίσκονται σε ημι-αρεινούς χώρους όπου μελετάται η προσαρμογή του μοντέλου τους σε σενάρια ιδιαίτερα ευαίσθητα στις κλιματικές αλλαγές. Τα αποτελέσματα που προέκυψαν ξεπέρασαν τις προσδοκίες από την πρώτη στιγμή, καθώς τα αναπαραγωγικά ζευγάρια καρακάκι αποδέχτηκαν γρήγορα τα κουτιά φωλιάσματος και, πάνω απ’ όλα, σημειώθηκε επιτυχημένη αναπαραγωγή στην οποία 13 νεοσσοί κατάφεραν να πετάξουν.

Η φωλιά με φωλιάσμα.

Αποκατάσταση του είδους και των χώρων

Η ευρωπαϊκή καρακάξα, που είναι εύκολα αναγνωρίσιμη από τα εντυπωσιακά μπλε χρώματά της, είναι ένα από τα πιο σημαντικά μεταναστευτικά πουλιά της Ανδαλουσίας και ιδιαίτερα των ξηρών περιοχών. Ωστόσο, η παρουσία της στην Ισπανία και ακόμα και σε ευρωπαϊκό επίπεδο έχει υποστεί σοβαρή μείωση τα τελευταία χρόνια. Γι’ αυτό, στο πλαίσιο του έργου LIFE Olivares Vivos +, η SEO/BirdLife, η Πειραματική Σταθμός των Ξηρών Ζωνών του CSIC (EEZA-CSIC) και η Πανεπιστήμιο της Χαένας πραγματοποίησαν μια συγκεκριμένη ενέργεια με διπλό στόχο: την προώθηση της αναπαραγωγής του είδους μέσα στις φάρμες που συμμετέχουν στο Olivares Vivos και, σε μεγαλύτερη κλίμακα, τη χρησιμοποίηση αυτών των τοποθεσιών ως συνδέσμων για τις πληθυσμίες των καρακάξων που υπάρχουν στη γύρω περιοχή.

Τοποθετήθηκαν 9 φωλιές με νέο σχεδιασμό για καρακάξες, 3 σε κάθε ελαιώνα, ακολουθώντας το ίδιο πρότυπο. Κατά την περίοδο αναπαραγωγής, 4 από αυτές τις φωλιές καταλήφθηκαν και σε όλες υπήρξε επιτυχία στην αναπαραγωγή, με συνολικά 13 νεογέννητα να επιβιώνουν. Το ελαιοκτήματος δείγμα με τη μεγαλύτερη επιτυχία ήταν το Campos de Uleila, όπου οι τρεις φωλιές ήταν κατειλημμένες και εκτρέφθηκαν 10 πουλιά που πέταξαν· στο Cortijo Torre Guájar επικάλυψε ένα ζευγάρι καρακάξων, που αναπαρήγαγε 3 νεογέννητα.

Πέρα ​​από την παρακολούθηση των αποβάσεων και την εξέλιξη των νεογέννητων, πραγματοποιήθηκε επιστημονική ανακύκλωση με μεταλλικές δαχτυλίδες, ενώ τα τρία του Cortijo Torre Guájar επίσης ανακυκλώθηκαν με PVC δαχτυλίδες για ανάγνωση από απόσταση. Αυτό επιτρέπει την ατομική αναγνώριση και, με κάποια τύχη, την αναγνώρισή τους όταν επιστρέψουν από τις αφρικανικές γης. Επίσης, αξιοποιήθηκε η ευκαιρία για να προσληφθεί αίμα από τα νεογέννητα και να γνωρίσουν την κατάστασή τους σχετικά με τους αιμοπαράσιτα και τους εκτοπαράσιτα.

Κολώνα και φωλιά χρησιμοποιημένη στο πιλοτικό έργο.

Ο Φρανσίσκο Βαλέρα, επιστήμονας στο ΕΕΖΑ-ΙΕΕΑ του CSIC, συμμετέχει στο έργο LIFE Olivares Vivos + και δεκαετίες τώρα μελετά την ευρωπαϊκή κορακίνα. Αναμένει ότι την επόμενη αναπαραγωγική περίοδο ο αριθμός των κατειλημμένων φωλιών θα αυξηθεί. Επιπλέον, επισημαίνει ότι τα αποτελέσματα ήταν καλύτερα από τα αναμενόμενα, δεδομένου ότι οι πτηνοί συνήθως χρειάζονται χρόνο για να εξοικειωθούν με αυτού του είδους τις δομές υποστήριξης. Επίσης, τονίζει ότι η αναπαραγωγική επιτυχία στα καταφύγια που εγκαταστάθηκαν σε αυτήν την πειραματική μελέτη ήταν υψηλότερη από ό,τι σε άλλα προηγούμενα χρησιμοποιημένα καταφύγια.

Ένα από τα κλειδιά αυτής της επιτυχίας μπορεί να συνδέεται με το σχεδιασμό που δημιουργήθηκε για αυτά τα καταφύγια. Ειδικότερα, τοποθετήθηκαν σε κολώνες 5 μέτρων ύψους (1 μέτρο ενταφιασμένο κάτω από το έδαφος ως θεμέλιο και 4 μέτρα επιφάνειας), είχαν μέτρα κατά των αποδράσεων και άλλα για να μειώσουν τις επιπτώσεις από ακραίες καιρικές συνθήκες, όπως η προσθήκη οροφής για προστασία από πολύ έντονες βροχοπτώσεις ή για να αποφεύγεται το άμεσο ηλιακό φως κατά τις ώρες της μέγιστης θερμοκρασίας.

Οι ευρωπαϊκές κορακίνες αντιμετωπίζουν πλήθος απειλών σήμερα. Από την έλλειψη φωλιαστικών τόπων έως την καταστροφή του φυσικού τους περιβάλλοντος και, σε έτη όπως το 2023, από ξηρασία που ακολούθησε από έντονες βροχοπτώσεις που προκάλεσαν την απώλεια πολλών φωλιών. Επιπλέον, με την αύξηση των εγκαταστάσεων φωτοβολταϊκών στην περιοχή του Κάμπου ντε Ταμπέρνας, η τοποθέτηση καταφυγίων με προσαρμοσμένα σχέδια μπορεί να αποτελέσει σημαντική ενέργεια για τη μείωση της καταστροφής των κατάλληλων περιοχών για τη φωλίαση αυτών των ατόμων που βλέπουν τον χώρο τους να κατακερματίζεται ή να εξαφανίζεται εντελώς.

Η ευρωπαϊκή κορακίνα και το ελαιώνα

Οι οικοσυστημικές υπηρεσίες που παρέχει η φύση στα αγροοικοσυστήματα είναι ουσιώδεις για τη δημιουργία ανθεκτικών και πραγματικά βιώσιμων καλλιεργειών. Στην περίπτωση αυτή, η σχέση που αναπτύσσεται μεταξύ των κορακιών και του ελαιώνα επικεντρώνεται κυρίως στον έλεγχο των επιβλαβών οργανισμών. Για τον λόγο αυτό, η παρουσία των κορακιών μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην τροφική αλυσίδα, είναι κλειδιά για την αποφυγή υπερβολικής αύξησης των πληθυσμών των ειδών ανυποβλήτων την άνοιξη. Επιπλέον, μπορεί να αποτελέσει εξαιρετικό βιοδείκτη ενός γεωργικού τοπίου όπου διατηρούνται εκτάσεις με παραμελημένη καλλιέργεια και φυσικά ανοικτά οικοτόπια (λιβάδια).

Σε δύο από τις αγροκτήματα όπου τοποθετήθηκαν αυτά τα κουτιά φωλιάς είχαν ήδη προηγούμενα αποτελέσματα με κορακίνες. Ένα από αυτά ήταν τα Campos de Uleila, όπου εντοπίστηκε επίσης ένα φυσικό φωλιά όταν εξετάζονταν οι τοποθεσίες για τα κουτιά φωλιάς. Το άλλο κουτί εγκαταστάθηκε στο Cortijo Torre Guájar και ο Francisco Martínez Raya, γεωργός της αγροικίας, τονίζει: “Ήταν μια πολύ ικανοποιητική εμπειρία να δούμε πώς ένα τόσο εμβληματικό πουλί αυτών των γηών βρήκε εδώ ένα καταφύγιο και ένα ιδανικό περιβάλλον για να αναπαραχθεί. Όλοι στο αγρόκτημο ήμασταν ανυπόμονοι και ξέρουμε ότι επισκέφτηκαν τον κήπο μας για να κυνηγήσουν έντομα όπως οι τίγρεις αράχνες”, αναφέρει ο Martínez Raya.

Francisco Martínez Raya, μαζί με τις δύο ανηψιές του

Μαζί με τους τεχνικούς του Olivares Vivos, πραγματοποιήθηκε παρακολούθηση των καρράκεων που εγκαταστάθηκαν στη φωλιά του αγροκτήματος και, όταν τα πουλιά έφτασαν στην κατάλληλη ηλικία, τους τοποθετήθηκαν δακτυλίδια. Από αυτήν την ημέρα, ο Martínez Raya αναλύει: “Ήταν το κερασάκι στην τούρτα όλης της δουλειάς που κάναμε με τα νεότερα μέλη της οικογένειας. Ήμασταν ήδη στο δρόμο να τους μάθουμε πώς να φροντίζουν και να προστατεύουν τη βιοποικιλότητα και το περιβάλλον, αλλά αυτήν την ημέρα μπόρεσαν να δουν μόνες τους ποιο είναι το αποτέλεσμα: τρία πουλιά από μια είδος που απειλείται λόγω απώλειας του φυσικού τους περιβάλλοντος γεννήθηκαν στο αγρόκτημά τους και λίγο αργότερα πέταξαν. Είναι ουσιώδες να διαδοθούν τέτοιου είδους ενέργειες στους νέους, αφού αυτοί θα πρέπει να συνεχίσουν το έργο στο μέλλον”.

Παράλληλα, ο José Eugenio Gutiérrez, διευθυντής του έργου LIFE Olivares Vivos+, υπογραμμίζει την αποδεικτική αξία αυτής της πιλοτικής εμπειρίας. “Ένα από τα πιο επιφανή στοιχεία που προσφέρει το Olivares Vivos είναι ότι, πέρα από το τι πρέπει να γίνει για την αποκατάσταση της βιοποικιλότητας στα καλλιεργούμενα πεδία, μαθαίνουμε πολλά για το πώς να το πετύχουμε με τη μέγιστη αποτελεσματικότητα και την καλύτερη σχέση κόστους/ωφέλειας. Ουσιαστικά, δεν πρόκειται τόσο για το να τοποθετούμε απλά φωλιές, αλλά για το πώς να το κάνουμε: πώς να τις σχεδιάζουμε και πού να τις τοποθετούμε, ώστε, εκτός από το να χρησιμοποιούνται, να βελτιώνουν την επιτυχία αναπαραγωγής ειδών τόσο σημαντικών για τη διατήρηση όπως η καρράκα”.

LIFE Olivares Vivos+

Από το 2015 και με χρηματοδότηση από δύο προγράμματα LIFE, το Olivares Vivos έχει αναπτύξει και εφαρμόσει αυτό το καινοτόμο μοντέλο ελαιοκαλλιέργειας που γεννήθηκε από τη συμφωνία μεταξύ αγροτών, επιστημόνων και συντηρητών. Τώρα, μέσω του LIFE Olivares Vivos+ (2021-2026), εργαζόμαστε για την επιτάχυνση της διάδοσης του μοντέλου στις κύριες ελαιοκαλλιεργητικές περιοχές της Ευρώπης, την επέκτασή του σε άλλα προϊόντα όπως η τραπεζική ελιά και τη μεταφορά του σε άλλες καλλιέργειες. Αυτό το τελευταίο επιτυγχάνεται επί του παρόντος μέσω του έργου Secanos Vivos. Επίσης, εργαζόμαστε στην προσαρμογή του μοντέλου στον τομέα των συνεταιρισμών μέσω της Ομάδας Λειτουργίας Cooperalive και μελετούμε το αντίκτυπο των βοτανοκαλλιεργειών στην ελαιώνα μέσω της Ομάδας Λειτουργίας Coverolive.

Το LIFE Olivares Vivos+ υλοποιείται από την SEO/BirdLife ως συντονιστικός εταίρος και έχει ως εταίρους την Επαρχιακή Διοίκηση Χαεν, το Πανεπιστήμιο Χαεν, το Πειραματικό Σταθμό Αναζωογόνησης Απερίφρακτων Ζωνών του Ινστιτούτου Ερευνών Επιστημών CSIC (EEZA-CSIC), το Πανεπιστήμιο της Évora, τη γεωργική και δασική συνεταιριστική εταιρεία DREAm-Italia, τον Οργανισμό Γεωργίας Helena και την Juan Vilar Σύμβουλοι Στρατηγικής. Το έργο χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα LIFE της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και έχει επίσης τη συγχρηματοδότηση της Επαρχίας Χαεν και της Υπουργίας Γεωργίας, Κτηνιατρικής, Αλιείας και Αειφόρου Ανάπτυξης της Αυτόνομης Κοινότητας της Ανδαλουσίας, καθώς και την οικονομική υποστήριξη της Ιντερπροφεσιόναλ Συμβούλιο του Ισπανικού Λαδιού, της Κυβέρνησης της Καστίλλης-Λα Μάντσα και της Caja Rural de Jaén.

 

 

**Συγγραφέας της φωτογραφίας στο εξώφυλλο: Manuel Gómez

Menú

CONÓCENOS

La Sociedad Española de Ornitología es la entidad conservacionista decana de España. Desde 1954, sigue teniendo como misión conservar la biodiversidad, con la participación e implicación de la sociedad, siempre con las aves como bandera.

SEO/BirdLife es la representante en España de BirdLife International, una federación que agrupa a las asociaciones dedicadas a la conservación de las aves y sus hábitats en todo el mundo, con representación en más de 100 países y más de 13 millones de socios.

Es el socio coordinador del LIFE Olivares Vivos+.