Η αποκατάσταση ή η ενίσχυση του πληθυσμού ενός είδους σε μια συγκεκριμένη περιοχή είναι μια διαδικασία που πρέπει να γίνει δουλεύοντας από τη βάση. Υπάρχει ένα σύστημα που, με ορισμένα πουλιά, έχει αποδείξει ότι έχει πολύ αποτελεσματικά αποτελέσματα. Το γνωστό ως “hacking” ή ελεγχόμενη αγροτική εκτροφή, είναι ένα σύστημα που σχετίζεται άμεσα με το ένστικτο της φιλοπατρίας, δηλαδή την προδιάθεση ενός δείγματος να δημιουργήσει την περιοχή αναπαραγωγής στον ίδιο τόπο όπου γεννήθηκε ή πέρασε τις πρώτες εβδομάδες της ζωής του. Αυτή η συμπεριφορά εμφανίζεται κυρίως στα αρπακτικά πουλιά και με αυτήν μπορούν να επιτευχθούν πολύ ενδιαφέροντα αποτελέσματα σε περιβάλλοντα όπως οι ελαιώνες. Και, πράγματι, έτσι το απέδειξε το Olivares Vivos με την έναρξη τεσσάρων προγραμμάτων hacking που πραγματοποιήθηκαν το 2018, το 2019, το 2020 και το τρέχον έτος, επιτρέποντας την εγκατάσταση νέων περιοχών για αυτά τα είδη.
Αλλά τι είναι το hacking; Αυτό το σύστημα βασίζεται στην ανατροφή νεοσσών στο περιβάλλον στο οποίο θα απελευθερωθούν, τοποθετώντας τους σε φωλιές και τροφοδοτώντας τους με τέτοιο τρόπο ώστε να αποφεύγεται η επαφή με τους φροντιστές. Αυτό βοηθά τους νεοσσούς να αναγνωρίσουν τον τόπο ως το περιβάλλον γέννησής τους. Μια κατάλληλη στρατηγική σίτισης κατά τις πρώτες ημέρες ελευθερίας βοηθά τους νεοσσούς να μάθουν να αναζητούν τροφή και να επιβιώνουν μόνοι τους. Έτσι, όταν δημιουργήσουν τα δικά τους ζευγάρια, θα καθορίσουν την περιοχή τους στο περιβάλλον όπου μεγάλωσαν. “Το hacking λειτουργεί ιδιαίτερα καλά με τα αρπακτικά πουλιά, επιτυγχάνονται πολύ καλά αποτελέσματα. Αρκεί να δούμε παραδείγματα όπως του γυπαετού ή του ψαραετού”, εξηγεί η Lise Pomarède, τεχνικός του προγράμματος LIFE Olivares Vivos +. Ωστόσο, διευκρινίζει ότι, πριν ξεκινήσει η αγροτική εκτροφή, “είναι απαραίτητο να διασφαλιστεί ότι οι συνθήκες του οικοτόπου είναι κατάλληλες και, αν έχουν επιδεινωθεί, να αποκατασταθούν. Επιπλέον, πρέπει να ελεγχθεί ότι οι πιθανές απειλές που μπορεί να προκάλεσαν την εξαφάνιση αυτών των ειδών έχουν εξαλειφθεί ή βρίσκονται σε λογικά επίπεδα. Μόλις πληρούνται αυτά τα δύο βασικά κριτήρια, μπορεί να προχωρήσει η απελευθέρωση των δειγμάτων”.
Σε όλες τις ενέργειες ενίσχυσης του πληθυσμού μέσω hacking που έχει πραγματοποιήσει το Olivares Vivos, οι νεοσσοί προέρχονταν από Κέντρα Αποκατάστασης Απειλούμενων Ειδών (CREA) και ήταν νεοσσοί που είχαν εγκαταλειφθεί τυχαία από τους γονείς τους ή είχαν πέσει από τη φωλιά (σε ορισμένες περιπτώσεις λόγω καύσωνα ή καταιγίδων).
Τι έχει επιτύχει το Olivares Vivos;
Η αποκατάσταση της βιοποικιλότητας του ελαιώνα ήταν και είναι, μαζί με την αύξηση της αγροτικής κερδοφορίας, ο κύριος σκοπός του Olivares Vivos, ενός μοντέλου γεωργίας που έχει διαπιστώσει ότι, μετά την εφαρμογή του, μπορεί να αυξήσει έως και 40% τη χλωρίδα και την πανίδα του ελαιώνα. Επιπλέον, στην εφαρμογή του αγροπεριβαλλοντικού του σχήματος, έχουν προστεθεί σε συγκεκριμένα μέρη και άλλες δράσεις, όπως είναι η περίπτωση του hacking.
Με αυτόν τον τρόπο, από το 2018, το Olivares Vivos έχει αναπτύξει τέσσερα προγράμματα hacking σε δύο από τις συμμετέχουσες εκμεταλλεύσεις του: Cortijo Guadiana (Úbeda) και Cortijo Virgen de los Milagros (Mancha Real). Και στις δύο χρησιμοποιήθηκαν δύο ανενεργά κτίρια (ένας παλιός αχυρώνας και ένας παλιός ηλεκτρικός μετασχηματιστής, αντίστοιχα) μετατρέποντάς τα σε καταφύγια και ζώνες φωλεοποίησης για τα πουλιά. Συνολικά, το Olivares Vivos έχει ενισχύσει τον πληθυσμό των αρπακτικών με τα ακόλουθα δείγματα:
Κοινά βραχοκιρκίνεζα (Falco tinnunculus), κοινές κουκουβάγιες (Tyto alba), σκωψ (Otus scops) και γκιώνηδες (Athene noctua). Τέσσερα αρπακτικά που παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο στους ελαιώνες ως ελεγκτές των παρασίτων, που έχουν πολύ ανεπτυγμένο το ένστικτο της φιλοπατρίας και που βρίσκουν στους ελαιώνες ένα ιδανικό βιότοπο για την ύπαρξή τους.
Φέτος, το Olivares Vivos πραγματοποίησε ξανά αγροτική εκτροφή πολλών ειδών στο Cortijo Virgen de los Milagros. Αυτή τη φορά, οι πρωταγωνιστές της δράσης ήταν τέσσερις γκιώνηδες, ένας σκωψ και δώδεκα δείγματα κοινού βραχοκιρκίνεζου. Έφτασαν στο cortijo στις αρχές Μαΐου, όλα τους με υπολείμματα του λευκού πτερώματος που τα προσδιορίζουν γρήγορα ως πολύ νεαρά πουλιά. Επιλέγοντας τις καλύτερες φωλιές για κάθε ομάδα (χωρισμένες ανά είδος και ανά γέννα), καθορίστηκε ένα πρωτόκολλο διατροφής και φροντίδας για να ευνοηθεί η σωστή ανάπτυξη καθενός από τα δείγματα.
«Ταΐζαμε τους νεοσσούς κάθε μέρα, αλλά πάντα προσέχαμε να μην έχουν οπτική επαφή μαζί μας. Ελέγχαμε την ποσότητα της τροφής που παρείχαμε και παρακολουθούσαμε πόσο κατανάλωναν κάθε μέρα. Με αυτόν τον τρόπο διασφαλίζαμε ότι όλοι οι νεοσσοί είχαν φάει καλά. Αυτή η διαδικασία είναι πολύ σημαντική, ειδικά σε μεγάλες γέννες όπως αυτή των πέντε αδελφών βραχοκιρκίνεζων, καθώς μεταξύ τους μπορεί να υπάρχει ένας κυρίαρχος νεοσσός που δεν θα άφηνε τους άλλους να φάνε», εξηγεί η Pomarède, η οποία ήταν υπεύθυνη για την φροντίδα και την παρακολούθηση όλης της ανάπτυξης του hacking φέτος στην Casa de Vida de Monva.
Για αυτήν, ένα άλλο σημαντικό σημείο για την επιτυχία της αγροτικής εκτροφής είναι η διατήρηση της σωστής καθαριότητας των κουτιών hacking. «Προσπαθείς να αναπαράγεις όσο το δυνατόν πιο πιστά τις φυσικές συνθήκες μιας φωλιάς για τον γκιώνη ή το βραχοκιρκίνεζο. Τους παρέχουμε ένα χώρο όπου μπορούν να μεγαλώσουν και να τραφούν, αλλά δεν επεμβαίνουμε σε άλλες λεπτομέρειες πέρα από την αφαίρεση των υπολειμμάτων κρέατος για να αποφύγουμε τη συσσώρευσή τους, καθώς μπορεί να σαπίσουν και να προκαλέσουν μολύνσεις ή ασθένειες στους νεοσσούς».
Hacking και δακτυλίωση, αδιαχώριστες ενέργειες
Όπως το ψωμί και το λάδι, τα agapornis ή το να έχεις δύο εργοδότες και να κάνεις τη δήλωση φορολογίας εισοδήματος, το hacking και η δακτυλίωση των πουλιών είναι αδιαχώριστα. Για αυτόν τον λόγο, μόλις ξεκινήσει ένα τέτοιο έργο, τίθεται σε εφαρμογή και η επιστημονική δακτυλίωση κάθε δείγματος. Με αυτόν τον τρόπο, όταν οι νεοσσοί γίνουν ανεξάρτητοι, μπορούν να αναγνωριστούν από τα δαχτυλίδια τους και να διευκολυνθεί η παρακολούθησή τους.
Οι τέσσερις γκιώνηδες, ο σκωψ και οι δώδεκα βραχοκιρκίνεζοι δακτυλιώθηκαν ακριβώς πριν εισαχθούν στα κουτιά hacking, όπου άρχισαν να προσαρμόζονται στο νέο τους περιβάλλον. Η Pomarède αναφέρει πώς, στην αρχή, αυτοί οι νεοσσοί είναι λίγο πιο ντροπαλοί, αλλά, σιγά-σιγά, αρχίζουν να δείχνουν περισσότερο χαρακτήρα. «Όταν τους αφήνεις στο κουτί, μένουν στο ίδιο σημείο, σχεδόν χωρίς να κινούνται. Και, καθώς περνούν οι μέρες, βλέπεις ότι κινούνται περισσότερο στο κουτί και, όταν πλησιάζεις, ακούς προειδοποιητικές κραυγές, κίνηση… Οι γκιώνηδες, στην αρχή, έμεναν πολύ ακίνητοι σε μια γωνιά του κουτιού και, πριν ανοίξει η έξοδος, τους έβλεπες σχεδόν πάντα να κοιτούν προς το κτήμα. Γι’ αυτό, οι επιθεωρήσεις είναι επίσης πολύ απαραίτητες για να διαπιστώσεις ότι οι νεοσσοί είναι σε καλή κατάσταση και ωριμάζουν», προσθέτει.
Σχεδόν μια εβδομάδα μετά την απελευθέρωσή τους στα κουτιά hacking, μερικά δείγματα ήδη πετούσαν πάνω από τον ελαιώνα του Cortijo Virgen de los Milagros. «Στον ουρανό του κτήματός μας βλέπαμε πάντα να πετούν αρπακτικά πουλιά όπως αετοί και μπούφοι, βλέποντας τώρα το Olivares Vivos να ενισχύει τον πληθυσμό των γκιώνηδων, σκωψ και βραχοκιρκίνεζων, μας επέτρεψε να μάθουμε για το οικοσύστημα στο οποίο αναπτύσσεται ο ελαιώνας μας και να αισθανθούμε ότι η βιοποικιλότητά του ολοκληρώνεται και ενισχύεται. Είναι πραγματικό προνόμιο να συνεργαζόμαστε με το Olivares Vivos», σχολιάζει ο Luis Montabes, εμπορικός διευθυντής της Monva.
Τα κουτιά φωλιών που εγκαθίστανται σε κάθε ένα από τα κτήματα που αποτελούν μέρος του Olivares Vivos καταλαμβάνονται κάθε χρόνο. Η επιτυχία που έχουν αποδείξει αυτές οι δομές, τα τελευταία χρόνια, στο μοντέλο Olivares Vivos τις καθιστά ένα βασικό εργαλείο για την αποκατάσταση της βιοποικιλότητας στον ελαιώνα. Στην πραγματικότητα, το επόμενο έτος από το hacking που πραγματοποιήθηκε το 2018, με νεοσσούς κουκουβάγιας στο Cortijo Guadiana, τα ίδια αυτά δείγματα φωλιάζουν στον ανακαινισμένο παλιό αχυρώνα του κτήματος.
