Για πάρα πολύ καιρό, πολλά μοντέλα γεωργικής παραγωγής αντιμετώπιζαν τη φύση ως περιορισμό ή ως πρόβλημα που έπρεπε να διαχειριστούν. Η Διακήρυξη της Χαέν προτείνει ακριβώς το αντίθετο: χωρίς βιοποικιλότητα, η γεωργία χάνει την ικανότητά της να παραμένει παραγωγική, να προσαρμόζεται και να είναι βιώσιμη.
Από ένα συνέδριο σε μια κοινή δέσμευση
Η Διακήρυξη προέκυψε από το 1ο Διεθνές Συνέδριο για τη Βιοποικιλότητα και τη Γεωργία, που πραγματοποιήθηκε στη Χαέν τον Απρίλιο του 2026. Εκεί συναντήθηκαν αγρότες, επιστήμονες, εκπρόσωποι συνεταιρισμών, επιχειρήσεων, δημόσιων αρχών και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, καταλήγοντας σε μια κοινή διαπίστωση: η παραγωγή τροφίμων και η διατήρηση της βιοποικιλότητας δεν αποτελούν αντικρουόμενους στόχους.
Ούτε επιστροφή στο παρελθόν ούτε εγκατάλειψη της καινοτομίας: η πρόταση είναι να αξιοποιήσουμε καλύτερα όσα ήδη γνωρίζουμε, συνδυάζοντας την επιστημονική γνώση, την εμπειρία των ανθρώπων που εργάζονται στη γη, την τεχνολογία και λύσεις που συνεργάζονται με τη φύση αντί να λειτουργούν εις βάρος της.
Η πρόκληση τώρα είναι να διασφαλίσουμε ότι όλα αυτά δεν θα παραμείνουν απλώς συμπεράσματα ενός συνεδρίου.
Τι αναφέρει η Διακήρυξη της Χαέν
Η Διακήρυξη περιλαμβάνει δέκα αρχές και ένα κεντρικό μήνυμα που μπορεί να συνοψιστεί σε τρεις προτάσεις:
- Χωρίς βιοποικιλότητα δεν υπάρχει βιώσιμη γεωργία.
- Χωρίς αγρότες και εργαζομένους στον αγροτικό τομέα δεν μπορεί να υπάρξει αγροτική βιοποικιλότητα.
- Χωρίς συνοχή μεταξύ πολιτικών, αγορών και κοινωνίας, η μετάβαση δεν θα επιτύχει την αναγκαία κλίμακα.
Μπορείτε να διαβάσετε το πλήρες κείμενο στον ιστότοπο της Διακήρυξης της Χαέν.
Η βιοποικιλότητα στηρίζει τη γεωργική παραγωγή
Η γονιμότητα του εδάφους, η επικονίαση, ο φυσικός έλεγχος των επιβλαβών οργανισμών και η ικανότητα συγκράτησης του νερού εξαρτώνται, σε μεγάλο βαθμό, από τη βιοποικιλότητα που υπάρχει στα αγροτικά οικοσυστήματα. Όταν αυτή η βιοποικιλότητα χάνεται, το κόστος αυξάνεται και οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις εξαρτώνται περισσότερο από εξωτερικές εισροές, ενώ γίνονται πιο ευάλωτες.
Γι’ αυτό η Διακήρυξη προτείνει την ενσωμάτωση της βιοποικιλότητας στην καθημερινή διαχείριση της γεωργικής εκμετάλλευσης, ως αναπόσπαστο μέρος του ίδιου του παραγωγικού συστήματος. Στην πράξη, αυτό μπορεί να σημαίνει αποφάσεις σχετικά με τη φυτοκάλυψη του εδάφους, την αμειψισπορά, τις φυτοπροστατευτικές επεμβάσεις, τις οικολογικές υποδομές ή τη διαχείριση του νερού, πάντα προσαρμοσμένες σε κάθε καλλιέργεια και περιοχή.
Οικονομική βιωσιμότητα και αγορά
Η οικονομική αποδοτικότητα δεν μπορεί να μετριέται μόνο με βάση την ποσότητα που παράγεται σε μία καλλιεργητική περίοδο. Εξίσου σημαντική είναι η μείωση των κινδύνων και του κόστους, η προστασία του εδάφους, η μεγαλύτερη σταθερότητα και η διασφάλιση ότι η παραγωγή που προστατεύει τη βιοποικιλότητα αποκτά προστιθέμενη αξία στην αγορά.
Και αυτή η αξία πρέπει να φτάνει σε εκείνους που τη δημιουργούν. Η Διακήρυξη προτείνει συλλογικές προσεγγίσεις, συστήματα ιχνηλασιμότητας και πιστοποίησης που επιτρέπουν την τεκμηρίωση των αποτελεσμάτων και την αποφυγή του greenwashing, δηλαδή του παραπλανητικού «πράσινου» μάρκετινγκ.
Αυτός είναι ακριβώς ο τομέας στον οποίο δραστηριοποιείται το Olivares Vivos. Η Elisa Plumed, δημοσιογράφος που ειδικεύεται στον αγροδιατροφικό τομέα, το συνόψισε ως εξής κατά τη συνάντηση παραγωγών που πραγματοποιήθηκε τον Σεπτέμβριο:
«Αν έπρεπε να επιλέξω έναν τίτλο για τη συνάντηση, αυτός θα ήταν η σημασία της επιστήμης για την πιστοποίηση Olivares Vivos: τα πάντα μετρώνται προσεκτικά, πιστοποιούνται και τεκμηριώνονται. Πιστεύω ότι αυτό είναι το μεγαλύτερο πλεονέκτημα του έργου. Η δυσκολία θα είναι να μεταφέρουμε αυτό το μήνυμα στην κοινωνία, επειδή ζούμε σε μια εποχή όπου τα συναισθήματα μας επηρεάζουν περισσότερο από τα δεδομένα. Πρέπει, όμως, να βρούμε τον τρόπο να καταλάβει ο κόσμος ότι τα αποτελέσματα αυτά έχουν πραγματικά μετρηθεί και επαληθευτεί».
Αυτή ακριβώς είναι η πρόκληση που αναδεικνύει η Διακήρυξη της Χαέν. Ζητά η βιοποικιλότητα να παρουσιάζεται με τρόπο προσιτό και κατανοητό, συνδέοντάς την με γόνιμα εδάφη, το νερό, το τοπίο, τα πουλιά και τους επικονιαστές. Παράλληλα, τονίζει ότι οι καταναλωτές πρέπει να μπορούν να γνωρίζουν τι βρίσκεται πίσω από ένα προϊόν, ώστε να κάνουν συνειδητές επιλογές που στηρίζουν όσους παράγουν τρόφιμα προστατεύοντας τη βιοποικιλότητα.
Δημόσιες πολιτικές και ανανέωση των γενεών
Για να αποτελέσει η προστασία της βιοποικιλότητας αναπόσπαστο μέρος του γεωργικού μοντέλου, πρέπει να υπάρχουν οι απαραίτητοι πόροι. Η Διακήρυξη ζητά επαρκή και σταθερή δημόσια χρηματοδότηση, με ενισχύσεις συνδεδεμένες με επαληθεύσιμα περιβαλλοντικά και κοινωνικά οφέλη και προσαρμοσμένες στις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής. Ζητά επίσης λιγότερη γραφειοκρατία.
Όμως, λιγότερη γραφειοκρατία δεν πρέπει να σημαίνει χαμηλότερες περιβαλλοντικές απαιτήσεις. Υπάρχει επίσης ένα πολύ πρακτικό ζήτημα: πρέπει να υπάρχουν άνθρωποι που να μπορούν και να θέλουν να συνεχίσουν να εργάζονται στη γεωργία. Χωρίς ανανέωση των γενεών, κατάρτιση, συμβουλευτική υποστήριξη και συνθήκες που επιτρέπουν στους αγρότες να εξασφαλίζουν αξιοπρεπές εισόδημα από την εργασία τους, δεν θα υπάρχουν οι άνθρωποι που θα υλοποιήσουν αυτή τη μετάβαση.
Γιατί να στηρίξετε τη Διακήρυξη της Χαέν;
Επειδή θέτει τη βιωσιμότητα της γεωργίας στο επίκεντρο. Η βιοποικιλότητα δεν παρουσιάζεται ως μία ακόμη υποχρέωση για τους παραγωγούς, αλλά ως παράγοντας που μπορεί να βοηθήσει τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις να γίνουν πιο ανθεκτικές, πιο σταθερές και πιο αποτελεσματικές.
Επειδή δεν μεταθέτει όλη την ευθύνη στους αγρότες. Η απαίτηση για περισσότερη βιοποικιλότητα χωρίς τεχνική υποστήριξη, χρηματοδότηση, κίνητρα και ένα σταθερό πλαίσιο θα ήταν μη ρεαλιστική. Η αλλαγή πρέπει να αφορά ολόκληρη την αλυσίδα αξίας.
Επειδή απαιτεί αποδείξεις ότι τα μέτρα αποδίδουν. Δίνει έμφαση στους δείκτες, στον επαρκή χρόνο για την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων και σε συστήματα πιστοποίησης που επιτρέπουν τη διάκριση των πραγματικών βελτιώσεων από τις απλές δηλώσεις προθέσεων.
Επειδή προσφέρει μια βάση για τη λήψη αποφάσεων. Οι δημόσιες αρχές, οι συνεταιρισμοί, οι αγροδιατροφικές επιχειρήσεις και οι εκπαιδευτικοί φορείς μπορούν να αξιοποιήσουν τη Διακήρυξη ως κοινό πλαίσιο δράσης.
Και επειδή κάθε νέα προσχώρηση ενισχύει τη δυναμική της. Όσο περισσότεροι αγρότες, επιστήμονες, οργανώσεις, επιχειρήσεις και πολίτες τη στηρίζουν, τόσο δυσκολότερο θα είναι για τις δημόσιες αρχές και τους παράγοντες της αγοράς να αγνοήσουν τις προτάσεις της.
Σε ποιους απευθύνεται η Διακήρυξη;
Η Διακήρυξη απευθύνεται σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας και κάθε φορέας έχει τον δικό του ρόλο.
Στις δημόσιες αρχές και στα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα που είναι αρμόδια για την Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ), ώστε να εξασφαλίσουν σταθερότητα στις πολιτικές και στη χρηματοδότηση. Στους αγρότες, τις αγρότισσες και τους εργαζομένους στον αγροτικό τομέα, ώστε να συμβάλουν με την εμπειρία τους και να πρωτοστατήσουν στην εφαρμογή των μέτρων στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις.
Στους συνεταιρισμούς και τις οργανώσεις παραγωγών, ώστε να προωθήσουν συλλογικά μοντέλα και να ενισχύσουν τη θέση των αγροτών στην αλυσίδα αξίας.
Στις αγροδιατροφικές επιχειρήσεις, στο λιανεμπόριο και στον κλάδο της εστίασης, ώστε να διαφοροποιούν και να προωθούν τα προϊόντα αυτά και να εξασφαλίζουν δίκαιη αμοιβή για όσους τα παράγουν.
Στην επιστημονική κοινότητα και στους φορείς εκπαίδευσης και κατάρτισης, ώστε να παρέχουν γνώσεις και εκπαίδευση που μπορούν να εφαρμοστούν στην πράξη, στο χωράφι.
Και στους πολίτες: οι αγοραστικές τους αποφάσεις μπορούν να στηρίξουν όσους παράγουν τρόφιμα προστατεύοντας τη βιοποικιλότητα, υπό την προϋπόθεση ότι η πληροφόρηση που λαμβάνουν είναι σαφής και αληθής.
Πώς μπορείτε να συμμετάσχετε
Μπορείτε να προσχωρήσετε στη Διακήρυξη ως φυσικό πρόσωπο ή εκ μέρους ενός φορέα και να επιλέξετε αν το όνομά σας θα εμφανίζεται στον δημόσιο κατάλογο των υποστηρικτών. Πριν υπογράψετε, μπορείτε να διαβάσετε το πλήρες κείμενο της Διακήρυξης και τα συμπεράσματα του συνεδρίου.
Στηρίξτε τη Διακήρυξη της Χαέν → https://icba.es/en/jaen-declaration/
